De gemeenteraadsverkiezingen 2018 vormen het moment om als gemeente(politiek) na te denken over de staat van de lokale democratie. En hoewel het simpel en aantrekkelijk klinkt om participatie met
inwoners hoog in het vaandel te hebben, valt dat in de praktijk nog niet mee. Van overheden wordt gevraagd flexibel en situationeel te handelen, maar tegelijkertijd oog te hebben voor het algemeen belang, de rechtsgelijkheid en de veiligheid van inwoners. Een complex vraagstuk, waar wij als provincie zelf soms ook nog zoekende zijn.
Wat is kernendemocratie?
Kernendemocratie betekent dat inwoners van dorpen, wijken en buurten meer te zeggen krijgen over hun eigen leefomgeving. Gemeenten zoeken manieren om inwoners meer te betrekken bij beslissingen en plannen.
Waarom is dit belangrijk?
Mensen hebben minder vertrouwen in de politiek, maar ze willen wél meedenken over hun buurt. Gemeenten werken aan een betere samenwerking met inwoners zodat iedereen zich gehoord voelt en er betere oplossingen komen.
Hoe werkt het?
- Inwonersparticipatie: De gemeente vraagt inwoners om ideeën of hulp bij plannen.
- Overheidsparticipatie: Inwoners nemen zelf initiatief en de gemeente helpt hen daarbij.
Een participatieladder laat zien hoeveel invloed inwoners hebben. Bijvoorbeeld: alleen meedenken, advies geven of zelf beslissingen nemen.
Voorbeelden van kernendemocratie
Verschillende gemeenten hebben goede voorbeelden:
- Rotterdam: Werkt met gebiedscommissies waarin inwoners plannen maken voor hun wijk.
- Zwijndrecht: In het dorp Heerjansdam heeft de dorpsraad een budget om zelf projecten uit te voeren.
- Haarlemmermeer: Dorpsraden geven advies en organiseren samen met de gemeente lokale projecten.
- Molenwaard: Bewoners kunnen budget aanvragen voor initiatieven in hun dorp.
Belangrijke lessen voor gemeenten
- Betrek de volksvertegenwoordiging en denk na over rolverhoudingen
- Zorg dat de gemeenteraad vanaf het begin betrokken is bij plannen.
- Maak duidelijke afspraken over wie wat doet: de gemeente of de inwoners.
- Wijs één vast contactpersoon aan voor een dorp of wijk.
- Lever maatwerk
- Elke wijk of dorp is anders. Kijk wat het beste past bij de mensen daar.
- Geef ruimte aan verschillen tussen dorpen en wijken.
- Sluit aan bij wat er al gebeurt en wat inwoners willen.
- Maak heldere afspraken
- Spreek af wat iedereen mag verwachten van elkaar.
- Vertel duidelijk wat de gemeente met de ideeën van inwoners doet.
- Dwing inwoners niet om in vaste groepen zoals dorpsraden mee te doen als zij dat niet willen.
- Durf los te laten en creëer ruimte
- Geef inwoners de vrijheid om zelf te bepalen wat belangrijk is.
- Zorg voor geld en steun om plannen van inwoners mogelijk te maken.
- Kijk ook naar ideeën en initiatieven buiten de officiële groepen.
- Besteed aandacht aan behoeften en verplaats je in je inwoners
- Luister goed naar wat inwoners willen en neem hen serieus.
- Vraag niet te veel tegelijk van inwoners. Werk stap voor stap.
- Gebruik makkelijke taal en werk samen als één team.
Conclusie
Gemeenten kunnen veel leren van deze voorbeelden om de afstand tussen overheid en inwoners te verkleinen. Door inwoners meer invloed te geven, kunnen buurten en dorpen sterker en prettiger worden.